Wspólny rachunek małżonków zwykle służy do bieżących rozliczeń domowych, dlatego blokada konta szybko wpływa na codzienne płatności, opłaty i dostęp do wynagrodzenia. W sprawach egzekucyjnych szczególne znaczenie mają źródło środków, ustrój majątkowy małżonków oraz dokumenty potwierdzające wpływy na konto. Warto znać podstawowe zasady, aby szybciej ustalić zakres zajęcia i przygotować właściwe dowody.
Kiedy komornik może zająć wspólne konto małżonków?
Komornik może zająć wspólne konto małżonków wtedy, gdy jeden z nich jest dłużnikiem, a wierzyciel posiada przeciwko niemu tytuł wykonawczy. Wynika to z art. 891² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala prowadzić egzekucję z rachunku wspólnego dłużnika i jego małżonka. Bank po otrzymaniu zajęcia blokuje wypłaty do wysokości egzekwowanej należności, ponieważ dłużnik jest współposiadaczem konta. Na tym etapie nie bada się jeszcze, z czyjej pensji albo z jakiego źródła pochodzą konkretne wpływy. Dopiero małżonek dłużnika może wykazywać, że z określonych środków wierzyciel nie powinien uzyskać zaspokojenia.
Czy małżonek odpowiada za dług przy wspólności majątkowej?
Zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z majątku wspólnego głównie wtedy, gdy drugi małżonek zgodził się na zaciągnięcie długu. Do egzekucji z majątku wspólnego potrzebna jest jednak klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, nadana z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością. Jeżeli takiej zgody zabrakło, egzekucja prowadzona przez komornika ma węższy zakres i obejmuje przede wszystkim majątek osobisty dłużnika, jego wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności zarobkowej oraz korzyści z praw twórcy. Przykładowo, gdy mąż zaciągnął prywatną pożyczkę bez zgody żony, wierzyciel może wskazać jego pensję jako źródło spłaty, ale nie oznacza to swobodnego dostępu do całego dorobku małżonków. Dlatego przy wspólności ustawowej trzeba odróżnić sam fakt istnienia majątku wspólnego od zakresu, z którego wolno prowadzić egzekucję komorniczą.
Co dzieje się z kontem wspólnym po zajęciu przez komornika?
To, jak przebiega zajęcie konta przez komornika, w przypadku rachunku wspólnego widać po blokadzie wypłat, przelewów i płatności kartą do wysokości egzekwowanej należności. Bank stosuje blokadę od chwili doręczenia pisma i nie czeka na wyjaśnienia, kto faktycznie zasilił rachunek. Przy rachunku objętym ochroną z art. 54 Prawa bankowego powinien jednak uwzględnić kwotę wolną, która co do zasady wynosi 75 procent minimalnego wynagrodzenia za pracę w każdym miesiącu obowiązywania zajęcia. Ochrona ta pozwala zachować część środków na podstawowe wydatki, ale nie rozstrzyga jeszcze, czy pozostałe pieniądze pochodzą od dłużnika, czy od jego małżonka.
Jak udowodnić, że środki na koncie należą do małżonka dłużnika?
Małżonek, który chce wykazać, że zajęte środki należą do niego, powinien przedstawić dokumenty potwierdzające źródło pieniędzy oraz ich wpływ na rachunek. Gdy spór dotyczy wynagrodzenia, potrzebna będzie historia konta wraz z potwierdzeniem przelewu od pracodawcy i dokumentem potwierdzającym wysokość oraz termin wypłaty. Przy świadczeniach pomocna będzie decyzja organu, z której wynika, komu przyznano wypłatę i za jaki okres. Jeśli pieniądze pochodzą z darowizny, spadku lub sprzedaży składnika majątku osobistego, trzeba pokazać dokument potwierdzający źródło kwoty oraz jej późniejszy wpływ na rachunek. W piśmie do kancelarii warto wskazać konkretne sumy, daty księgowania, nadawcę i tytuły przelewów, a do każdego wpływu przypisać właściwy dowód. Jeżeli przedstawione materiały nie pozwalają zwolnić pieniędzy spod zajęcia, dalszą drogą pozostaje powództwo o zwolnienie od egzekucji.
Jak działa powództwo o zwolnienie środków spod egzekucji?
Powództwo o zwolnienie środków spod egzekucji dotyczy sytuacji, w której zajęcie rachunku wspólnego objęło kwoty spoza zakresu zaspokojenia wierzyciela za dług drugiego małżonka. Podstawą jest art. 891² § 2 k.p.c. w związku z art. 841 k.p.c. Pozew składa się przeciwko wierzycielowi, a jego celem jest wykazanie źródła konkretnej sumy, np. wpływu z wynagrodzenia małżonka, który nie zaciągnął zobowiązania, środków z jego majątku osobistego albo świadczeń wyłączonych spod egzekucji. Dotyczy to m.in. świadczeń alimentacyjnych, świadczeń rodzinnych, świadczeń z pomocy społecznej i innych wypłat objętych ochroną na podstawie art. 833 § 6 k.p.c. Trzeba zachować termin, ponieważ art. 841 § 3 k.p.c. przewiduje miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. W pozwie warto wskazać numer sprawy egzekucyjnej, zajęty rachunek, wysokość kwoty objętej żądaniem oraz dokumenty pokazujące źródło pieniędzy. Sąd ocenia wtedy, czy określone środki należy zwolnić spod egzekucji komorniczej.
Komornik może zająć konto wspólne małżonków, gdy tytuł wykonawczy dotyczy jednego z nich, a rachunek należy do dłużnika oraz jego małżonka. Samo zajęcie rachunku nie przesądza jednak, że wierzyciel uzyska zaspokojenie z każdej kwoty zgromadzonej na koncie. Małżonek dłużnika może bronić środków, które pochodzą z jego wynagrodzenia, majątku osobistego albo świadczeń wyłączonych spod egzekucji, wykazując ich źródło dokumentami.